συγκριτική δοκιμή καλωδίων: το απαραίτητο (όπως φαίνεται...) f.a.q.
Όπως ήταν αναμενόμενο (και με βάση την ανάδραση που υπήρξε) η δοκιμή των καλωδίων S/PDIF δημιούργησε κάποιες απορίες. Η λίστα που ακολουθεί περιλαμβάνει αυτές που ακούσαμε περισσότερες φορές (αν και κάποιες δεν θα έπρεπε να έχουν καν διατυπωθεί, αφού εξηγούνται στο κείμενο της δοκιμής -τέλος πάντων). Αν υπάρχει κάποιο ερώτημα που δεν απαντάται εδώ, μπορείτε να το στείλετε με pm, ώστε να το προσθέσουμε στη λίστα.
1. Γιατί δεν περιλαμβάνεται το “x” ή το “y” καλώδιο στη συγκεκριμένη δοκιμή;
Παγίως, ειδοποιούμε για κάθε δοκιμή όλους τους γνωστούς σε εμάς εισαγωγείς και κατασκευαστές. Αν διαπιστώσατε κάποια απουσία, αυτή είναι κατόπιν επιλογής τους. Η επιλογή αυτή μπορεί να έχει διάφορες αιτίες τις οποίες εμείς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε.
2. Τελικώς το τεστ αποδεικνύει ότι υπάρχουν διαφορές;
Πράγματι, η διαδικασία και τα αποτελέσματα που προέκυψαν δείχνουν ότι υπάρχουν μετρήσιμες διαφορές μεταξύ των καλωδίων της δοκιμής. Επίσης, φαίνεται να υπάρχουν και ακουστές διαφορές, όπως αποδεικνύει η δοκιμή A/B/X (η οποία -όπως αναφέρεται και στο κείμενο δεν καλύπτει τις προδιαγραφές μιας τυφλής δοκιμής, όσον αφορά στη δυνατότητα προβολής στο γενικό πληθυσμό, είναι όμως ενδεικτική), χωρίς να μπορεί να γίνει σαφές που οφείλονται οι διαφορές αυτές.
3. Αφού υπάρχουν διαφορές, ποιο καλώδιο είναι το καλύτερο; Γιατί δεν γίνεται σαφές;
Η δοκιμή έδειξε ότι οι διαφορές είναι εξαιρετικά μικρές. Χρειάστηκε πολύς χρόνος και επαναλήψεις για να μπορέσουμε να επιτύχουμε ικανοποιητικά σκορ στη δοκιμή A/B/X, όπου η αναφορά ήταν ένα απλό εργαστηριακό καλώδιο RG59. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, όμως, βρήκαμε ότι οι διαφορές είναι διαφορές σε χαρακτήρα, πραγματικά ανεπαίσθητες. Κανένα καλώδιο δεν αποδείχθηκε ανεπαρκές, ή υποδεέστερο από το RG59 κατά τις ακροάσεις. Αν κάποιος θέλει να επιλέξει το “καλύτερο”, από τεχνικής άποψης, θα προτείναμε να αναζητήσει έναν βέλτιστο συνδυασμό των εξής χαρακτηριστικών: Χαμηλή χωρητικότητα, χαμηλό sampling και data jitter, μικρό χρόνο ανόδου και αντίσταση κοντά στα 75Ω. Επιπροσθέτως, στα κείμενα της δοκιμής τα καλώδια που ξεχωρίζουν, κατά την άποψή μας, σε κάθε κατηγορία τιμής (αλλά και συνολικά) αναφέρονται ρητώς.
4. Ποιο, ακριβώς, είναι το νόημα του περιθωρίου σφάλματος στη δοκιμή Α/Β/Χ;
Όσο χαμηλότερο είναι το σφάλμα τόσο πιο εύκολα μπορέσαμε να ξεχωρίσουμε το καλώδιο από το RG59 που έπαιζε το ρόλο της αναφοράς, με άλλα λόγια τόσο μεγαλύτερες είναι οι διαφορές που ακούσαμε. Πέραν αυτού, θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει το σφάλμα αυτό ως μια μορφή “ζύγισης” της αξίας των εντυπώσεων ακρόασης. Μεγάλα ποσοστά σφάλματος θα μπορούσαν να μεταφραστούν ως αβεβαιότητα του δοκιμαστή για τις εντυπώσεις του.
5. Υπάρχει συσχετισμός τιμής και επιδόσεων/ηχητικής ποιότητας;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι “όχι”. Δεν φάνηκε να υπάρχει κάποιος απλός συσχετισμός μεταξύ της τιμής των συγκεκριμένων δοκιμίων, τις συνθήκες της δοκιμής και του αποτελέσματος. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η δοκιμή δεν ήταν αρκετά ευαίσθητη για να αναδείξει διαφορές που υπάρχουν, επομένως χρειάζεται περισσότερη έρευνα και δουλειά προς την κατεύθυνση αυτή. Αντίλογος σε αυτό είναι ότι δεν έχει προταθεί μέχρι σήμερα (από πουθενά) καμία μεθοδολογία αξιολόγησης που να είναι πιο ευαίσθητη, πλην των αυθαίρετων υποκειμενικών κρίσεων, χωρίς μάλιστα μηχανισμό επιβεβαίωσης. Μέχρι νεωτέρας, θεωρούμε ότι η δοκιμή, ως έχει, είναι επαρκώς ευαίσθητη για την χρήση για την οποία προορίζεται, να αποτελέσει, δηλαδή, μια συμβουλευτική διαδικασία κατά την αγορά ενός τέτοιου καλωδίου.
6. Θα ήθελα να δω αναλυτικές μετρήσεις για κάθε καλώδιο. Υπάρχουν;
Με εξαίρεση τη μέτρηση η οποία γίνεται συχνά σε γραμμές μεταφοράς και ονομάζεται BER (Bit Error Rate) και η οποία απαιτεί πολύ χρόνο (της τάξης της ώρας) και ειδικό εργαστηριακό εξοπλισμό και την μέτρηση αποτελεσματικότητας της θωράκισης (για τον ίδιο λόγο) πραγματοποιήσαμε όλες τις μετρήσεις που μπορούν να πραγματοποιηθούν σε ένα καλώδιο. Μπορείτε να τις βρείτε συγκεντρωμένες στα αντίστοιχα PDF και σε σύγκριση με το καλώδιο αναφοράς (RG59)
7. Γιατί το jitter δεν είναι μετρημένο σε pS;
Αν και η “κανονική” μέτρηση του jitter περιλαμβάνει μονάδες χρόνου, αυτή η έκφραση δεν είναι πρακτική όταν θέλεις να συγκρίνεις επιδόσεις με διαφορετικά clock rates. Για τον λόγο αυτό υπάρχει μια αδιάστατη μονάδα, το UI (Unit Interval) η οποία, όμως, έχει άμεση σχέση με τις θυρίδες χρόνου οι οποίες ορίζονται στο σήμα S/PDIF. Κάθε frame του σήματος έχει 128UIs και το κάθε UI έχει διάρκεια που υπολογίζεται από την μαθηματική έκφραση: 1/(128xFs), όπου Fs η συχνότητα δειγματοληψίας του σήματος. Αυτό σημαίνει ότι στα 44.1kHz το UI έχει διάρκεια 177nS και στα 88.2kHz έχει διάρκεια 89nS. Από τις τιμές αυτές μπορεί κανείς να μεταφερθεί με απλούς υπολογισμούς από τα UIs στα pS
8. Γιατί το jitter δεν είναι μετρημένο ως μέγεθος RMS;
Τόσο η μέτρηση σε peak to peak όσο και η μέτρηση σε RMS είναι αποδεκτές. Η δεύτερη τείνει να δίνει περισσότερο κολακευτικές, δηλαδή χαμηλότερες, τιμές. Η δεύτερη, σύμφωνα με κάποιες απόψεις, περιγράφει καλύτερα το φαινόμενο του jitter, καθώς αποτελεί μια έκφραση μιας περιοχής (από κορυφή σε κορυφή) μέσα στην οποία υπάρχει αβεβαιότητα για την θέση της κυματομορφής την οποία μετράμε. Προφανώς, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι δύο αλλά συγκρίσεις μπορούν να γίνουν μόνο μεταξύ τιμών εκπεφρασμένων με τον ίδιο τρόπο. Η μια τιμή μπορεί να εκφρασθεί συναρτήσει της άλλης, όχι όμως με απλή μαθηματική σχέση.
9. Δεν είναι βασικό πρόβλημα το ότι πολλά καλώδια δεν πληρούν την απαίτηση των75Ω +/-5%;
Θεωρητικώς, πράγματι η απόκλιση από την τιμή των 75Ω είναι κάτι που θα πρέπει να καταλογιστεί στα μειονεκτήματα ενός καλωδίου. Στην πράξη, κάποια από τα καλώδια δεν πληρούν ούτε τις υπόλοιπες βασικές προδιαγραφές του πρωτοκόλλου S/PDIF, οι οποίες ορίζουν το καλώδιο μεταφοράς του σήματος να είναι ομοαξονικό και θωρακισμένο. Η ίδια η προδιαγραφή φαίνεται να αφήνει διάφορα περιθώρια, “απαιτώντας” 75Ω αλλά “επιτρέποντας” βύσματα RCA (για λόγους απλότητας και κόστους). Η γενική εικόνα είναι ότι, καλώς ή κακώς, υπάρχει μια σχετική κεκτημένη ελευθερία στο θέμα αυτό. Από την στιγμή που υπάρχουν καλώδια που πληρούν την προδιαγραφή, ο καταναλωτής είναι ελεύθερος να επιλέξει.
10. Το “x” καλώδιο έχει πολύ χαμηλή/υψηλή αντίσταση και κάποια δεν έχουν μετρηθεί καθόλου. Γιατί;
Υπάρχουν δύο τρόποι προσδιορισμού της χαρακτηριστικής αντίστασης: Ο θεωρητικός υπολογισμός με βάση τα υλικά και τη γεωμετρία και η απευθείας μέτρηση. Η δοκιμή περιέλαβε τον δεύτερο τρόπο προσδιορισμού (με μέτρηση). Η μέτρηση περιλαμβάνει τους ακροδέκτες του καλωδίου καθώς και την στιγμιαία γεωμετρία του (το σχήμα που έχει πάρει κατά τη μέτρηση) η οποία μπορεί ή όχι να επηρεάζει. Κατά τις μετρήσεις όλα τα καλώδια τοποθετήθηκαν έτσι ώστε να σχηματίσουν ένα “U” προσομοιώνοντας την σύνδεση μεταξύ δύο συσκευών, με σεβασμό στην ελάχιστη γωνία κάμψης η οποία αναφέρεται στους σχετικούς πίνακες. Η όλη διαδικασία βασίζεται σε ένα μοντέλο καλωδίου που είναι κυλινδρικό/ομοαξονικό. Αυτό σημαίνει ότι κάποια καλώδια της δοκιμής δεν προσαρμόζονται καλά στο μοντέλο αυτό και οι μετρήσεις είναι πιθανόν να έχουν μεγάλες αποκλίσεις. Σε όσα από αυτά ήταν προφανές ότι δεν ανήκουν στην κατηγορία του ομοαξονικού, δεν δημοσιεύονται οι μετρήσεις. Κάποια άλλα δεν ήταν προφανές ότι πληρούν τον χαρακτηρισμό και σε αυτά επιλέξαμε να αφήσουμε την μέτρηση.
11. Τι σημαίνει ότι το “x” καλώδιο είναι αργό; Που έχει επίπτωση αυτό; Τι σημαίνει ότι το “x” καλώδιο δεν είναι κατάλληλο για υψηλά bitrates;
Ένα αργό καλώδιο είναι αυτό που έχει σχετικώς μεγάλο χρόνο ανόδου στη σχετική μέτρηση. Από μόνος του ο χρόνος ανόδου δεν φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο, αποδεικνύεται όμως παράγοντας ποιότητας όταν το καλώδιο κληθεί να μεταφέρει μεγαλύτερα clock rates. Στην περίπτωση αυτή τα περισσότερα “αργά” καλώδια έτειναν να πλησιάσουν κοντά στο όριο ανοίγματος του οφθαλμού που επιτρέπει το AES (και σημειώνεται στο σχετικό διάγραμμα με ένα κόκκινο παραλληλόγραμμο). Τα καλώδια αυτά φαίνεται ότι δεν είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για τη μεταφορά σημάτων πάνω από τα 44.1/48kHz, δηλαδή για σήματα 88.2/96kHz.
12. Τι είναι η μέτρηση των σφαλμάτων και τι σημαίνει για την ποιότητα ενός καλωδίου;
Όπως περιγράφεται και στο κείμενο, είναι μια προσπάθεια να διερευνηθεί το αν υπάρχει συσχετισμός μεταξύ του καλωδίου και του υπόλοιπου ψηφιακού interface όταν αυτό λειτουργεί στα όριά του από πλευράς θορύβου. Στην πράξη, το interface αποδείχθηκε εξαιρετικά ανθεκτικό στο θόρυβο και τα αποτελέσματα δεν φαίνεται να έχουν κάποια γενική αξία (αν και κάποια -ελάχιστα- καλώδια φάνηκε να δημιουργούν ένα σύστημα μεταφοράς πιο ευαίσθητο από άλλα εμφανίζοντας περισσότερα λάθη). Όπως φαίνεται και από τα κείμενα της δοκιμής η συγκεκριμένη μέτρηση δεν χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά στην αξιολόγηση.
13. Ποια είναι η αξία των ηχογραφημένων listening sessions; Τι μπορώ να κάνω με αυτά;
Τα ηχογραφημένα sessions είναι μια καλή περιγραφή του ηχητικού αποτελέσματος που πήραμε όταν συνδέσαμε το Esoteric P70 με το D70 και κάναμε ακροάσεις. Είναι πιθανόν ότι δεν θα ταυτίζονται με το αποτέλεσμα που θα πάρει κανείς αν χρησιμοποιήσει άλλες συσκευές είναι, όμως, ενδεικτικά του τι μπορεί να περιμένει κανείς. Είναι επίσης τα sessions τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την πραγματοποίηση της δοκιμής A/B/X, επομένως μπορεί κανείς να την επαναλάβει και να συγκρίνει τα αποτελέσματα με αυτά που δημοσιεύονται στους αντίστοιχους πίνακες.